اختلالات رنگدانه ای

ملانین (رنگدانه پوست) که توسط سلول ­های ملانوسیت تولید می­ شود، مسئول ایجاد رنگ پوست است و در عین ­حال از پوست در برابر آفتاب محافظت می ­کند. هایپر پیگمانتاسیون (تجمع بیش از حد رنگدانه­ ها) یا همان لک پوستی بر اثر اختلال در تولید ملانین بوجود می­ آید و ممکن است در هر ناحیه ­ای از بدن ظاهر شود، اما لک ­ها معمولاً در آن نواحی از پوست که بیشتر در معرض آفتاب قرار دارد شکل می ­گیرند: مثل صورت، پشت دست­ها، شانه و بازوها.

علت بروز لک پوستی به ­طور دقیق مشخص نیست اما وراثت، اختلال هورمونی، افزایش سن و قرار گرفتن در معرض آفتاب (اعم از نور طبیعی آفتاب، آفتاب مصنوعی و سولاریوم) از دلایل اصلی لک ­ها به ­شمار می ­روند. در ادامه انواع لک و علت بروز آن­ ها ذکر می ­شود:

کک و مک

کک و مک ­ها ضایعات پوستی به رنگ قهوه ­ای روشن هستند که کاملا هم سطح پوست بوده و حدود مشخصی دارند. ابعاد این نوع لک ها 2-1 میلی ­متر است و به­ صورت پراکنده در صورت (روی گونه ها، بینی و پیشانی) و همچنین پشت دست ­ها، بازو ها و بالا ­تنه ظاهر می ­شوند. نور آفتاب این لک­ ها را تشدید می­ کند، به ­همین ­دلیل معمولاً در فصول سرد (پاییز و زمستان) که شدت آفتاب کمتر است کمرنگ ­تر و در فصول گرم (بهار و تابستان) تعداد آن­ ها بیشتر شده و پر رنگ ­تر می­ شوند. بنابراین جهت پیشگیری از تشدید کک و مک استفاده از ضد­آفتاب ضروری است.

علل ژنتیکی در بروز کک و مک دخیل هستند اما عوامل محیطی مثل نور خورشید و عوامل هورمونی (مانند بارداری) باعث تشدید آن می ­شوند. افرادی که از نظر ژنتیکی مستعد کک و مک هستند از بدو تولد دارای این لک­ ها نیستند و معمولاً حدود 4 سالگی کک و مک ­ها ظاهر می ­شوند. کک و مک در افرادی با پوست روشن بیشتر دیده می­ شود و در صورت عدم مراقبت، لک ­ها بیشتر و پررنگ ­تر می­ شوند.

لنتیگو (یا لک پیری)

لک ­های لنتیگو به شکل ضایعات بیضی شکل و یا به اصطلاح طرح­ های جغرافیایی روی پوست دیده می ­شوند که معمولاً به رنگ قهوه ­ای و مسطح هستند و اندازه ­ای حدود 2-20 میلی ­متر دارند. این نوع لک با نور آفتاب تشدید شده و اغلب در نواحی در معرض نور آفتاب مثل صورت، بازو و پشت دست و بالا ­تنه ایجاد می­ شوند.

این لک ­ها عموماً در 30 – 40 سالگی بر روی پوست ظاهر می­ گردند و با افزایش سن، تعداد و اندازه آن ­ها هم بیشتر می ­شود. بهترین راه پیشگیری از این لک ­ها، محافظت از پوست در برابر آفتاب است.

ملاسما (یا ماسک حاملگی)

لک­ های ملاسما به شکل ضایعات قهوه­ ای رنگ با اندازه­ای بزرگ ­تر از کک و مک روی پوست دیده می ­شوند. اغلب این لک ­ها روی گونه­ ها، بینی، پیشانی، چانه و لب بالایی ایجاد می­ گردند. همچنین ممکن است این لک­ها روی بازو و گردن و نواحی دیگر از پوست که در تماس با نور آفتاب قرار دارند نیز دیده شوند.

علت این نوع لک هنوز مشخص نیست اما برخی عوامل مثل تغییرات هورمونی (در اثر بارداری، مصرف قرص های ضدبارداری و ..)، اختلال در عملکرد غده تیروئید، مصرف برخی دارو ها و تماس با نور خورشید ممکن است باعث بروز آن شود. اغلب بانوان این عارضه را تجربه می ­کنند و تنها حدود 10% از مردان دچار ملاسما می ­شوند.

در خانم­ های باردار این ضایعه معمولا در سه ماهه دوم و سوم بارداری بروز می­ کند و پس از اتمام بارداری به آهستگی و طی چند ماه از بین می ­رود. اما در بعضی از این افراد، بخصوص کسانی که پوست تیره دارند، این لک ­ها بر روی پوست باقی می­ ماند.

عواملی مثل نور آفتاب و برخی محصولات آرایشی ملاسما را تشدید می­ کنند. بنابراین استفاده از ضد آفتاب جهت پیشگیری از تیره ­تر شدن لک ضروری است.

لک های مادرزادی

لک ­های مادرزادی لک ­هایی هستند که فرد از بدو تولد به­ همراه دارد و معمولاً به مرور زمان از بین می ­روند. این نوع لک ­ها به دو دسته تقسیم می ­شوند؛ عروقی (بر اثر ناهنجاری در رگ ­های خونی) و رنگدانه ­ای (بر اثر افزایش رنگدانه ­ها زیر پوست). اما بعضی از آن­ ها همیشه بر روی پوست باقی می­ مانند و از بین نمی ­روند. از جمله این لکه ­های ماندگار، می­توان به لکه­ های ماه­ گرفتگی (خال لکه شرابی) اشاره کرد. لکه­ های ماه ­گرفتگی از لکه ­های عروقی هستند که در نوزادی به صورت لکه صورتی یا قرمز رنگ بر روی پوست دیده می ­شوند. با بالا رفتن سن این لک ­ها تیره­ تر شده و به رنگ ارغوانی در می ­آیند.

لک ­های شیرقهوه ای هم نوعی لکه رنگدانه ­ای مسطح و به رنگ قهوه­ ای روشن هستند که مثل ماه ­گرفتگی همیشه بر روی ماندگار بوده و رفع نمی­ شوند.

لک ناشی از جای جوش

لک جای جوش به دو صورت بر روی پوست باقی می ماند: لک پوستی و اِسکار پوستی.

لک پوستی: این نوع لک به رنگ قهوه ­ای یا قرمز در محل جوش بوجود می­ آید که مسطح بوده و بافت پوست را تغییر نمی­ دهد. لک جای جوش پس از التهاب پوستی و بر اثر افزایش رنگدانه ­ها در ناحیه ملتهب بوجود می ­آید که در واقع نوعی واکنش دفاعی پوست محسوب می ­شود. بسیاری از افراد که دچار این نوع لک می ­شوند زمینه ارثی برای این حالت دارند. اگرچه عواملی مثل نوع جوش، دوام و دستکاری فرد در ایجاد لک مؤثر است، احتمال اینکه جوش ­های عمیق مثل جوش های کیستی و چرکی (در صورت عدم درمان) از خودشان لک به جا بگذارند بیشتر است.

اسکار پوستی: زمانی که پوست آسیب می ­بیند شروع به ترمیم آسیب ­دیدگی می­ کند و برای این کار مقدار زیادی کلاژن در پوست تولید می ­شود. اسکار نتیجه این فرآیند طبیعی جهت ترمیم پوست است و امکان دارد باعث تغییر توناژ پوست شده و پوست را فرورفته یا برجسته کند.

خال

خال­ های پوستی به صورت لک ­های پر­رنگ بر روی پوست ظاهر می ­شوند و ناشی از تکثیر ملانوسیت­ ها هستند. خال ­ها معمولاً سیاه رنگ هستند و ممکن است مسطح، برجسته و یا به شکل یک ضایعه گوشتی باشند.

ویتیلیگو (بیماری برص یا پیسی)

این بیماری پوستی شامل ضایعات بدون رنگدانه و سفید رنگ است که بر اثر تخریب ملانوسیت ­ها بوجود می ­آید. معمولاً اولین جاهایی که درگیر این عارضه می ­شوند صورت، دست، پا و مفاصل هستند که به­ مرور زمان ممکن است بیشتر و وسیع­ تر شوند.